آیا شیخ خزعل واقعاً تجزیه‌طلب بود؟ تاریخ آبادان

آیا شیخ خزعل واقعاً تجزیه‌طلب بود؟

  بزرگنمایی:

حسین میرزائی: روایت‌های رسمی که پس از به سلطنت رسیدن رضاشاه پهلوی در نشریات و کتاب‌ها طرح شده است؛ شیخ خزعل را جدایی‌طلبی معرفی می‌کنند که به دست رضاشاه، که البته آن زمان هنوز شاه نبود و رئیس‌الورزای حکومت احمدشاه به شمار می‌رفت، سرکوب شد. خود رضاشاه در کتاب‌هایی که به نام او در قالب یادداشت‌های زمان رئیس‌الوزرایی و یا سفرنامه خوزستان نوشته شد، این روایت را مطرح کرده و شیخ خزعل را جدایی‌طلب خوانده است. تردیدی نیست که برخی مطبوعات کشورهای عرب همسایه، در آن ایام و پس از آن نیز، جدال شیخ خزعل و رضاخان را به جدایی‌طلبی شیخ نسبت می‌دادند. بعضی اقدامات خود شیخ هم از جمله نامه درخواست حمایت از دولت انگلیس و یا شکواییه به نهاد بین‌المللی در لاهه، ممکن است وجود انگیزه‌های جدایی‌طلبی در نهاد شیخ را به ذهن ‌متبادر کند.

اما شمار دیگری از اقدامات شیخ خزعل را می‌توان فهرست کرد که آشکار می‌کند حرکت او و جدالش با دولت مرکزی به انگیزه جدایی‌طلبی نبوده؛ بلکه در جهت مخالفت با رویکرد خاص کابینه جدید دولت به ریاست رضاخان سردارسپه بوده است. نامه‌های شیخ به احمدشاه، مجلس شورای ملی و علمای نجف وجوه مخالفت او با رویکرد جدید دولت رضاخان را آشکار و انگاره‌های تجزیه‌طلبی او را کمرنگ می‌کند. همچنین اقدام او در جهت ائتلاف سیاسی- امنیتی با الوار و بختیاری‌ها در قالب حزب یا تشکلی به نام «سعادت» گویای عدم تمایل شیخ خزعل نسبت به جدایی‌طلبی است؛ زیرا در این جا خواست شیخ و بختیاری‌ها بر هم منطبق بوده و هر دو یک موضع را در قبال رضاخان داشته‌اند و برای حفظ این موضع با هم متحد شده اند. طبعاً در این اتحاد بختیاری‌ها و الوار قصد جدایی‌طلبی از ایران نداشته‌اند و بر این سیاق شیخ خزعل هم چنین قصدی نداشته است.

مسأله شیخ خزعل امری جدا از مسأله بختیاری‌ها نبوده است. این مسأله مشترک، مقاومت فئودال‌های محلی در برابر رویکرد جدید دولت رضاخان برای ایجاد یک دولت متمرکز در ایران بوده است و این مسأله با تجزیه‌طلبی عمیقاً فاصله دارد. شرح و بسط این موضوع را به فرصت دیگری واگذار می‌کنم. اما مایلم بر اهمیت بازخوانی ماجرای شیخ خزعل و رضاخان برای روزگار امروز و آینده کشورمان تأکید کنم. شیخ تجزیه‌طلب نبود، حاکم فئودالی بود که کوشید در مقابل تمرکزگرایی دولت مدرن مقاومت کند و البته ناکام ماند.     

برای مطالعه متن مکاتبات شیخ خزعل و رضاشاه نسخه دیجیتال مجله را تهیه نمایید:
** لینک خرید نسخه دیجیتال مجله     
      

 


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield