ملاقات ایران با مدرنیته در آبادان تاریخ نفت

ملاقات ایران با مدرنیته در آبادان

  بزرگنمایی:

حسین میرزائی: این عکس نه به اعتبار شخصی که چند متر جلوتر از دیگران در حال حرکت است، بلکه به دلیل ثبت یک موقعیت نمادین در تاریخ ایران حائز اهمیت است. عکس لحظه بازدید رضاشاه و هیأت عالی‌رتبه دولت ایران از پالایشگاه عظیم شرکت نفت انگلیس و ایران در آبادان را نشان می‌دهد. لحظه ملاقات با یکی از وجوه برجسته مدرنیته‌ی جهانی؛ یعنی صنعت و بیش از آن سازمان صنعتی. چرا این ملاقات مهم است؟

شاهان و دولتمردان قاجار بارها در سفرهای خود به کشورهای اروپایی از صنایع بزرگ نوظهور دیدن کرده بودند؛ اما این ملاقات‌ها گرچه هرازگاه موجد اصلاحاتی و ترتیبی برای پایه‌گذاری کارخانه‌ای می شد؛ اما هر بار شکست‌ها و ناکامی‌های اصلاحات عصر قاجار این انگاره را تقویت می کرد که بعد جغرافیایی صنعت واجد بعدی زمانی هم هست، و ایران تا دستیابی به صنعت نه فقط فاصله جغرافیایی که فاصله تاریخی هم دارد. با کشف نفت و احداث پالایشگاه آبادان توسط شرکت انگلیسی نفت جنوب، صنعت عظیم خود به سرزمین کهن ایران آمد. حال روشن می‌شد که خاک ایران هم صنعت‌خیز است و دیگر نه بعد جغرافیایی و نه بعد تاریخی مانع پیشرفت نخواهد شد.  

رضاخان در 1303، پیش از آنکه شاه شود، اولین مقام عالی‌رتبه ایرانی بود که به زیارت صنعت عظیم نفت نائل آمد. این ملاقات‌ها سه بار رخ داد. و در هر سه آنها احساس غالب بر هیات ایرانی احساس دوگانه «تحسین و حسرت» بود. تحسین برای ایجاد چنین صنعت بزرگی در سرزمین تفیده جنوب ایران و حسرت از اینکه منافع این صنعت و تاسیسات عظیم آن متعلق به خارجی‌هاست نه ایرانی‌ها. پرسشی که رضاخان در اولین بازدید خود از پالایشگاه آبادان مطرح کرد احتمالاً در بازدیدهای دیگر هم در ذهنش می‌گذشت:« چطور چند نفر اروپایی می‌توانند چنین سازمان صنعتی عظیمی را یک منطقه دورافتاده از ایران ایجاد و کنترل کنند.» این لحظه مهمی بود. لحظه‌ای که می‌شد در خاک یک کشور سنتی و عقب‌مانده به ملاقات یک صنعت مدرن و پیشرفته رفت.


(منبع: شماره اول مجله آبادان نامه)


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield