«حالت» و «حال» آبادانِ قدیم /مرور چند شعر «ابوالقاسم حالت» با موضوع آبادان تاریخ آبادان

«حالت» و «حال» آبادانِ قدیم /مرور چند شعر «ابوالقاسم حالت» با موضوع آبادان

  بزرگنمایی:

ابوالقاسم حالت متولد 1292 در تهران بود. در شانزدهم تیر 1327 که به‌عنوان «دستیار سردبیر» نشریات فارسی استخدام شرکت نفت انگلیس و ایران شد، شاعر و طنزنویسی مشهور بود؛ سال‌ها سابقه سردبیری مجله طنز «توفیق» را در کارنامه داشت و با اسم‌های مستعار «هدهدمیرزا» «خروس لاری» و «ابوالعینک» طنز می‌نوشت. کتاب «فکاهیات حالت» را در سال 1325 چاپ کرده بود و می‌توان گفت او بزرگ‌ترین صید اداره انتشارات شرکت نفت انگلیس و ایران بود. او برای نشریات فارسی اداره و مهمترین آنها اخبار هفته و خبرهای روز شعرهای جالب، قطعات طنز و مقالات ادبی می‌نوشت و بسیار پرکار بود. در اغلب شماره‌های اخبار هفته و بسیاری از شماره‌های روزنامه خبرهای روز اشعار و مطالب حالت چاپ می‌شد. صفحات جذاب فکاهی و شوخی و خنده نشریات شرکت نفت کارِ حالت بود. مضاف بر این در زمینه تولید مطلب بسیار مبتکر بود و در ستون‌ها یا باکس‌های ویژه کارهای خاص خودش را چاپ می‌کرد از جمله برگردان ضرب‌المثل‌های انگلیسی و جملات قصار حضرت علی(ع) به شعر از ابتکارات ویژه او بود که در روزنامه خبرهای روز به چاپ می‌رسید. 

پیش از آنکه به استخدام شرکت نفت انگلیس و ایران درآید در 1325 با کنایه به عنوان تلگرافی این شرکت (انگلیران) شعری انتقادی نوشته بود؛ اما بعد از استخدام در شرکت رؤسای انگلیسی اداره انتشارات او را فردی قابل اعتماد می‌پنداشتند.  حالت مدتی هم صاحب امتیاز روزنامه انگلیسی زبان شرکت نفت انگلیس و ایران به نام «دیلی نیوز» بود. او چند ماهی بعد از خلع ید به سمت ریاست قسمت نشریات فارسی رسید و سال بعد معاون اداره انتشارات شد. حالت از 6 شهریور 1338 به روابط عمومی شرکت ملی نفت در تهران منتقل شد تا در سمت «سردبیر نشریات داخلی» شرکت مشغول کار شود. در سال‌های بعد او مسئول قسمت انتشارات آن روابط عمومی شد. حالت سراینده اولین سرود ملی ایران پس از انقلاب سال 57 است.  


انگلیران

عنوان تلگرافی شرکت نفت ایران و انگلیس

شرکت نفت انگلیس امروز                           انگل این دیار ویران است

ورنه عنوان تلگرافی آن                               بچه منظور «انگلیران» است

4 مرداد 1322

رانده شدن سورچران‌ها

توضیح شاعر: صنعت نفت ایران در روز بیست و نهم اسفندماه 1329 ملی اعلام شد. سه ماه بعد نیز از شرکت نفت انگلیس و ایران خلع ید گردید. کلیه‌ کارمندان انگلیسی شرکت نفت از ایران اخراج شدند و با کشتی‌هایی که در کرانه‌های آبادان و خرمشهر پهلو گرفته بودند ایران را ترک کردند. رفتن حضرات از ایران تماشایی بود. گروهی از عرشه‌های کشتی‌هایی که آماده حرکت بودند با دیده‌ی حسرت به ایران می‌نگریستند و گریه می‌کردند و اشک تمساح می‌ریختند و می‌خواستند وانمود کنند که از ترک ایران متأسف و متأثرند. ولی ایرانیانی که رهایی از شر بیگانگان را آرزو می‌کردند، از رانده شدن آنان خوشحال بودند و در ساحل از شادی دست‌افشانی و پایکوبی می‌کردند و به گریه خارجی می‌خندیدند. در این باره مردم خوش ذوق ایران مضمون زیاد کوک کردند و شعارهای بسیار به در و دیوار نوشتند. شعر صفحه مقابل را نیز من ساختم که در همان تاریخ در روزنامه «خبرهای روز» آبادان چاپ شد.

زین خانه آن جماعت مغرور می‌روند                  مختار آمدند و چه مجبور می‌روند

زین خانه می‌روند گروهی که از غرور               نزدیک‌شان اگر بروی، دور می‌روند

دیروز آمدند و عجب قاهر آمدند!                    امروز می‌روند و چه مقهور می‌روند!

وقتی که آمدند تهیدست آمدند                       چون می‌روند، منعم و گنجور می‌روند

روزی به ضرب و زور به هر جای تاختند          اکنون ز جا به ضرب کمی زور می‌روند

در این دیار زحمت بسیار داده‌اند                   وین دلیل نیست که منفور می‌روند

هرکس شکست یافته، رنجیده‌خاطر است           زین روی دل شکسته و رنجور می‌روند

پیوسته پای شور و شر خویش می‌خورند             آنان که از قفای شر و شور می‌روند

در این بساط مستی بسیار کرده‌اند                    اکنون عجب مدار که مخمور می‌روند

دانی چرا ز رفتن خود شاد نیستند؟                چون از کنار سفره‌ی پرسور می‌روند

اول مصیبت

توضیح شاعر:

در آبادان کارمند شرکت نفت تا وقتی که مجرد است «خانه» ندارد و تنها از یک یا دو «اتاق» استفاده می‌کند. ولی پس از ازدواج خانه‌ای متناسب مقام وی در اختیارش گذارده می‌شود و او ناگهان پی می‌برد که با مشکلات و مخارج تازه‌ای مانند استخدام کلفت و نوکر و باغبان و غیره و دشواری‌های دیگری مواجه شده که در طی دوره تجرد هرگز از آن‌ها اگاهی نداشت. شعر ذیل را من زمانی که در آبادان خدمت می‌کردم پس از تأهل و گرفتن خانه سروده‌ام:

 
برای مطالعه ادامه این مطلب نسخه دیجیتال مجله تهیه نمایید: خرید نسخه دیجتال شماره اول مجله آبادان نامه


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield